Α-Ω ΜΟΡΦΕΣ ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ

ΜΟΡΦΕΣ ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ/ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ

Θεραπεία Αποδοχής και Δέσμευσης – Acceptance and Commitment Therapy (ACT)

Είναι ένα εμπειρικό γνωσιακό συμπεριφοριστικό  μοντέλο ψυχολογικής παρέμβασης  που χρησιμοποιεί στρατηγικές αποδοχής και ενσυνειδητότητας, μαζί με στρατηγικές  δέσμευσης και συμπεριφορικής αλλαγής προκειμένου ν’αυξήσει την ψυχολογική ευκαμψία του θεραπευόμενου. Ψυχολογική ευκαμψία σημαίνει το να έχουμε πλήρη επαφή με την παρούσα στιγμή ως συνειδητά ανθρώπινα όντα και βασισμένοι στο τι επιτρέπει η κατάσταση ν’αλλάζουμε ή να επιμένουμε στη συμπεριφορά αυτή υπηρετώντας τις αξίες μας. Η διαφορά της ACT  από την παραδοσιακή γνωσιακή συμπεριφοριστική προσέγγιση είναι ότι αντί ο θεραπευτής να εκπαιδεύει τον θεραπευόμενο  στο πως να ελέγξει σκέψεις, συναισθήματα και αισθήσεις, η  ACT διδάσκει τους θεραπευόμενους απλά να παρατηρούν , ν’αποδέχονται και ν’αγκαλιάζουν τα ιδιωτικά τους γεγονότα, ειδικά αυτά τα οποία δεν είναι επιθυμητά. Η ACT  βοηθά το άτομο να έρθει σε επαφή με μια υπερβατική αίσθηση του εαυτού του η οποία είναι γνωστή ως «εαυτός ως πλαίσιο», στην οποία πάντα παρατηρούμε αυτό που συμβαίνει –ο εαυτός δηλαδή που είναι πάντα εκεί παρατηρώντας και βιώνοντας αυτό που συμβαίνει, όντας όμως ξεχωριστός από τις σκέψεις, τα συναισθήματα ,τις αισθήσεις και τις αναμνήσεις κάποιου.

Θεραπεία Γκεστάλτ- Gestalt Therapy

Αναπτύχθηκε την δεκαετία του 1940  από τους Fritz Perls , Laura Perls, και Paul Goodman. Η λέξη Gestalt μεταφράζεται στα ελληνικά ως «μορφή» αλλά και ως «όλο». Η θεραπεία Gestalt  είναι ένα βιωματικό ψυχοθεραπευτικό μοντέλο που επικεντρώνεται στο σύνολο της εμπειρίας του ατόμου συμπεριλαμβανομένου των σκέψεων, των συναισθημάτων και των πράξεων του, με κύριο στόχο να αποκτήσει μεγαλύτερη αυτεπίγνωση. Το επίκεντρο της θεραπείας είναι περισσότερο προσηλωμένο σε αυτό που συμβαίνει την παρούσα στιγμή, παρά σε αυτό που συζητιέται(το περιεχόμενο).Στη θεραπεία, το άτομο αποκτά επίγνωση του τι κάνει ,πως το κάνει και πως αλλάζει τον εαυτό του ενώ την ίδια στιγμή μαθαίνει ν’αποδέχεται και να εκτιμά τον εαυτό του. Ο θεραπευόμενος μαθαίνει σιγά σιγά να κατανοεί  τη διαφορά ανάμεσα σ’αυτό που βιώνεται πραγματικά και σ’αυτό που αποτελεί ερμηνεία των γεγονότων. Όταν αποκτήσει πήρη επίγνωση αυτής της διαφοράς, τότε είναι σε θέση να αναγνωρίζει τα μοτίβα συμπεριφοράς που χρειάζεται ν’αλλάξουν.

Γνωσιακή Αναλυτική Θεραπεία- Cognitive Analytical Therapy (CAT)

Αναπτύχθηκε για πρώτη φορά στο Ηνωμένο Βασίλειο από τον Anthony Ryle πριν από τριάντα περίπου χρόνια. Όπως προτείνει και η λέξη το μοντέλο αυτό συνδυάζει ιδέες από τη γνωσιακή αλλά και την ψυχαναλυτική ψυχοθεραπεία προκειμένου να επιφέρει θεραπευτική αλλαγή. Το μοντέλο στοχεύει σε σύντομης διάρκειας παρέμβαση (συνήθως 8-24 συνεδρίες) κι επικεντρώνεται στην κατανόηση δυσλειτουργικών συμπεριφορών. Σκοπός της θεραπείας είναι να βοηθήσει το άτομο ν’αναγνωρίσει αυτά τα μοτίβα, να καταλάβει την προέλευση τους και να μάθει εναλλακτικές στρατηγικές αντιμετώπισης έτσι ώστε να είναι πιο λειτουργικό.

Γνωσιακή Συμπεριφοριστική Θεραπεία- Cognitive Behavioural Therapy (CBT)

Η CBT  αρχικά αναπτύχθηκε από μια συγχώνευση του συμπεριφορισμού και της έρευνας στον τομέα της γνωσιακής ψυχολογίας. Σαν θεραπευτική προσέγγιση , η γνωσιακή θεραπεία αναπτύχθηκε για πρώτη φορά την δεκαετία του 1960 από τον Aaron T. Beck. Σύμφωνα με το μοντέλο της CBT, οι αντιλήψεις ή αυθόρμητες σκέψεις των ανθρώπων  επηρεάζουν τις συναισθηματικές, συμπεριφορικές και σωματικές αντιδράσεις τους. Αυτές οι αντιλήψεις των ανθρώπων είναι παραμορφωμένες και δυσλειτουργικές όταν βρίσκονται σε δυσφορία. Εάν λοιπόν μάθουν ν’αναγνωρίζουν τις αυτόματες αρνητικές σκέψεις τους και διορθώσουν τον τρόπο σκέψης τους ώστε να γίνει πιο ρεαλιστικός, η δυσφορία τους θα μειωθεί και θα επανακτήσουν τη λειτουργικότητα τους.  Ο ρόλος του θεραπευτή είναι να διευκολύνει αυτές τις αλλαγές στον τρόπο σκέψης των θεραπευομένων μέσα από συγκεκριμένες θεραπευτικές στρατηγικές. Η CBT είναι το πιο μελετημένο μοντέλο στη σύγχρονη έρευνα και υπάρχουν πλέον πολλαπλές ενδείξεις από παραπάνω από 1000 μελέτες που προτείνουν ότι είναι αποτελεσματική για πληθώρα προβλημάτων ψυχικής υγείας όπως η κατάθλιψη, οι αγχώδεις διαταραχές, οι διατροφικές διαταραχές και οι εθισμοί.

Γνωσιακή θεραπεία βασισμένη στην Ενσυνειδητότητα- Mindfulness-Based Cognitive Therapy (MBCT)

Συνδυάζει τις αρχές της γνωσιακής θεραπείας με διαλογιστικές πρακτικές και συμπεριφορές που βασίζονται στην καλλιέργεια της ενσυνειδητότητας. Η θεραπεία αυτή σχεδιάστηκε για να βοηθήσει στην πρόληψη υποτροπής στην κατάθλιψη, ειδικά σε άτομα με μείζονα καταθλιπτική διαταραχή. Το γνωσιακό σκέλος περιλαμβάνει την ψυχοεκπαίδευση του θεραπευόμενου σχετικά με την κατάθλιψη ενώ η ενσυνειδητότητα και ο διαλογισμός στην ενσυνειδητότητα αφορά το πως αποκτούμε επίγνωση για όλες τις εισερχόμενες σκέψεις μας χωρίς να τις κρίνουμε ή να αντιδρούμε σε αυτές αλλά αντίθετα καλλιεργώντας την αποδοχή. Οι έρευνες υποστηρίζουν την αποτελεσματικότητα της μεθόδου σε ανθρώπους με εμπειρία τουλάχιστον τριών καταθλιπτικών επεισοδίων και δείχνει μείωση υποτροπής κατά 50%.

Διαλεκτική Συμπεριφοριστική Θεραπεία- Dialectical Behaviour Therapy (DBT)

Θεραπευτικό μοντέλο που διαμορφώθηκε από την Marsha M. Linehan, ερενήτρια ψυχολογίας στο πανεπιστήμιο της Washington για τη θεραπεία της οριακής διαταραχής προσωπικότητας. Η DBT συνδυάζει γνωσιακές συμπεριφοριστικές τεχνικές για τη συναισθηματική αυτορρύθμιση με έννοιες όπως η αποδοχή, η ανοχή της δυσφορίας και η ενσυνείδητη επίγνωση, οι οποίες πηγάζουν απο ανατολικές διαλογιστικές πρακτικές.Η  DBT είναι ίσως η πρώτη θεραπεία η οποία έχει ερευνητικά αποδεδειγμένη αποτελεσματικότητα στην θεραπεία της οριακής διαταραχής.

Διαπροσωπική Θεραπεία – Interpersonal Psychotherapy (IPT)

Η διαπροσωπική θεραπεία επικεντρώνεται στις διαπροσωπικές σχέσεις του καταθλιπτικού θεραπευόμενου, βασιζόμενη στην αρχή ότι η κατάθλιψη μπορεί να βελτιωθεί βελτιώνοντας το στυλ επικοινωνίας του ατόμου και τον τρόπο που σχετίζεται με τους άλλους. Περιλαμβάνει τεχνικές όπως: α) αναγνώριση του συναισθήματος, δηλαδή ο θεραπευτής βοηθάει τον θεραπευόμενο να καταλάβει το συναίσθημα του και από που προέρχεται, β) έκφραση του συναισθήματος, όπου ο θεραπευτής βοηθά το άτομο να εκφράσει το συναίσθημα του με έναν υγιή τρόπο, γ)αντιμετώπιση ανεπίλυτων ζητημάτων από προηγούμενες σχέσεις.

Προσωποκεντρική θεραπεία – Person-Centered Therapy

Η προσωποκεντρική/πελατοκεντρική θεραπεία αναπτύχθηκε μεταξύ του 1940 και 1950 από τον Carl Rogers, ο οποίος για πρώτη φορά πρότεινε ότι η ψυχοθεραπεία μπορεί να είναι πιο απλή, αισιόδοξη και «ζεστή» όσον αφορά τον τρόπο με τον οποίο διεξάγεται ιδιαίτερα σε σύγκριση με την ψυχανάλυση και τον συμπεριφορισμό. Ο Rogers απέρριψε τη ντετερμινιστική φύση των δύο προαναφερθέντων προσεγγίσεων και θεωρούσε ότι ένα άτομο συμπεριφέρεται  όπως συμπεριφέρεται  λόγω του τρόπου με τον οποίο αντιλαμβάνεται την κατάσταση, κι επειδή κανένας δεν ξέρει τόσο καλά όσο το ίδιο την κατάσταση του , είναι και ο καλύτερος ειδικός σε θέματα που αφορούν τον εαυτό του.  Οι προσωποκεντρικοί θεραπευτές βλέπουν τον θεραπευόμενο ως πελάτη κι όχι ως ασθενή διότι η θεραπευτική σχέση αποτελεί για αυτούς σχέση δύο ισότιμων συνεργατών παρά σχέση όπου ο ειδικός θεραπεύει έναν ασθενή. Ο Rogers αναγώρισε τρείς βασικές προυποθέσεις που θα πρέπει να τηρούνται από πλευράς θεραπευτή  για να επιφέρουν θεραπευτική αλλαγή στον πελάτη/θεραπευόμενο: α)γνησιότητα (congruence), δηλαδή η προθυμία του θεραπευτή να σχετιστεί με τον πελάτη του μ’εναν τρόπο αυθεντικό, χωρίς να κρύβεται πίσω από ένα επαγγελματικό προσωπείο, β) αποδοχή χωρίς όρους (unconditional positive regard ), ο θεραπευτής αποδέχεται τον πελάτη για αυτό που είναι χωρίς να αποδοκιμάζει συναισθήματα, χαρακτηριστικά ή πράξεις και δείχνει την προθυμία να τον ακούσει χωρίς να διακόπτει, να κρίνει ή να δίνει συμβουλές και γ) ενσυναίσθηση(empathy) , η δυνατότητα δηλαδή του θεραπευτή να βάζει τον εαυτό στη θέση του πελάτη και να κατανοεί τα συναισθήματα του.

Συνθετική Συμβουλευτική/ Ψυχοθεραπεία

Με τον όρο συμβουλευτική, εννοείται συνήθως μια σύντομη θεραπεία μέσω του λόγου , όπου παρέχεται στον θεραπευόμενο ένα ασφαλές και ζεστό περιβάλλον για να μοιραστεί τα ζητήματα που τον απασχολούν. Η βασική διαφορά της συμβουλευτικής από την ψυχοθεραπεία , είναι ότι η πρώτη είναι συνήθως πιο σύντομη σε διάρκεια κι επικεντρώνεται σε λιγότερο κλινικά προβλήματα. Με τον όρο συνθετική συμβουλευτική/ψυχοθεραπεία εννοούμε τη σύνθεση δύο ή περισσοτέρων προσεγγίσεων ως μέσα θεραπείας. Οι συνθετικοί θεραπευτές δεν περιορίζονται από την συγκεκριμένη μεθοδολογία μιας σχολής ψυχοθεραπείας αλλά αντίθετα χρησιμοποιούν εκείνες τις τεχνικές που σύμφωνα με το ένστικτο ή την εμπειρία τους θα μπορούσαν να είναι αποτελεσματικές για μια συγκεκριμένη κατάσταση ή πελάτη.

Συστημική Θεραπεία- Systemic Therapy

Μορφή ψυχοθεραπείας που απευθύνει τον άνθρωπο όχι σε ατομικό επίπεδο όπως άλλες μορφές ψυχοθεραπείας  αλλά τον βλέπει ως μέρος  των συστημάτων στα οποία ανήκει. Η σχέση του ατόμου με το σύστημα (π.χ την οικογένεια, το επαγγελματικό περιβάλλον ή τη χώρα του) είναι δυναμική δηλαδή υπάρχει διαρκής αλληλεπίδραση. Η ψυχολογική υγεία κάποιου θεωρείται κατά συνέπεια, συνάρτηση του τρόπου που αλληλεπιδρά με τα διάφορα συστήματα στα οποία ανήκει , εκ των οποίων ένα από τα πιο σημαντικά είναι η οικογένεια.  Μια σημαντική εφαρμογή της συστημικής θεωρίας είναι αυτή στην οικογενειακή θεραπεία στην οποία, στόχος είναι η αλληλεπίδραση του κάθε ατόμου με το σύστημα(την οικογένεια), δηλαδή οι μεταξύ τους σχέσεις.

Θεραπεία Σχημάτων

Μοντέλο που αναπτύχθηκε από τον Δρ. Jeffrey E. Young για την θεραπεία διαταραχών προσωπικότητας, τη χρόνια κατάθλιψη, κι άλλα δύσκολα ή επίμονα προβλήματα. Η θεραπεία σχημάτων ενσωματώνει στοιχεία από τη  γνωσιακή θεραπεία, τη θεωρία των αντικειμενοτρόπων σχέσεων και την gestalt , δημιουργώντας μια ενιαία, συστηματική μέθοδο θεραπείας. Βασική έννοια στη θεραπεία σχημάτων αποτελούν τα πρώιμα δυσλειτουργικά σχήματα, τα οποία είναι μη βοηθητικά μοτίβα αντίληψης, συναισθήματος και σωματικών αισθήσεων. Για παράδειγμα, ένα άτομο που διατηρεί ένα «σχήμα εγκατάλειψης», θα είναι επιρρεπές στην ανησυχία εγκατάλειψης από τους άλλους, με αποτέλσμα να δυσκολεύεται στις σχέσεις του. Στόχος της θεραπείας σχημάτων είναι να βοηθήσει το άτομο να θεραπεύσει τα δυσλειτουργικά σχήματα, να σταματήσει να χρησιμοποιεί μη βοηθητικές στρατηγικές αντιμετώπισης και να χτίσει νά υγιή σχήματα και τρόπους ανταπόκρισης στις καταστάσεις.

Υπαρξιακή/ Φαινομενολογική θεραπεία-Existential/Phenomenological Therapy

Μοντέλο που βασίζεται στις αρχές της ψυχοδυναμικής θεωρίας, της ανθρωπιστικής και υπαρξιακής ψυχολογίας , η οποία είναι ένα κίνημα που απορρέει από την υπαρξιακή φιλοσοφία και τα γραπτά των Heidegger, Kafka , Sartre, Kierkegaard, Nietzsche και άλλων. Στα μέσα του εικοστού αιώνα, ευρωπαίοι γιατροί όπως ο Otto Rank ήταν οι πρώτοι που εφάρμοσαν τις αρχές του υπαρξισμού στη ψυχοθεραπεία. Αργότερα ακολούθησαν οι Viktor Frankl, R.D. Laing,  Rollo May  και Irvin Yalom. Οι θεραπευτικές τεχνικές της υπαρξιακής ψυχοθεραπείας συνδυάζουν ψυχαναλυτικές, γνωσιακές ή  gestalt μεθόδους, αλλά η βασικότερη μέθοδος που χρησιμοποιείται είναι η φαινομενολογία. Ο όρος αυτός αναφέρεται  το παραμέρισμα των προκαταλήψεων/δογματικών αντιλήψεων προκειμένου ν’ανακαλυφθεί η πραγματική υποκειμενική εμπειρία του θεραπευόμενου, η κατάσταση του «είναι» του. Μέσα από αυτό, γίνεται δυνατή η διάκριση και η κατανόηση της πραγματικής εμπειρίας, της θέλησης και των προθέσεων του θεραπευόμενου.  Η θεραπεία επικεντρώνεται στο εδώ και τώρα παρά σε πρώιμες επιρροές.

Ψυχανάλυση – Psychoanalysis

Σαν ψυχολογική και ψυχοθεραπευτική θεωρία,  η ψυχανάλυση διαμορφώθηκε στα τέλη του 19ου αιώνα  από τον Sigmund Freud. Από τότε, η ψυχαναλυτική θεωρία επεκτάθηκε σε πολλές διαφορετικές κατευθύνσεις, δημιουργώντας διαφορετικές «σχολές». Οι κυριότερες θεωρίες που προήλθαν από αυτό το σχίσμα είναι αυτές που εισήγαγαν πρώην μαθητές και συνάδελφοι του  Freud όπως ο  Alfred Adler, ο Carl Gustav Jung, ο Wilhelm Reich, η Karen Horney, ο Harry Stack Sullivan και ο Jacques Lacan. Πέρα από τις αρκετές διαφορές τους, οι διαφορετικές θεωρίες της ψυχανάλυσης διακρίνονται από τα εξής κοινά στοιχεία: α) η προσωπικότητα καθορίζεται εν μέρει κληρονομικά  αλλά κατά κύριο λόγο από γεγονότα της πρώιμης παιδικής ηλικίας, β) η ανθρώπινη συμπεριφορά,εμπειρία και σκέψη καθορίζεται από ενορμήσεις , οι οποίες στο μεγαλύτερο μέρος τους είναι ασυνείδητες, γ) στην προσπάθεια να αναδυθούν οι ενορμήσεις αυτές στη συνείδηση, δημιουργείται ψυχολογική αντίσταση από το άτομο , η οποία εκδηλώνεται με μηχανισμούς άμυνας, δ) οι ψυχικές διαταραχές είναι αποτέλεσμα ενδοψυχικών συγκρούσεων μεταξύ συνειδητού κι ασυνείδητου απωθημένου υλικού και ε) η απελευθέρωση από τις επιδράσεις του ασυνείδητου υλικού επιτυγχάνεται  φέροντας το υλικό στη συνείδηση.