Η Ζήλεια στις Ερωτικές Σχέσεις

Κατανοώντας τη ζήλεια στις ερωτικές σχέσεις

Η ζήλεια θεωρείται ένα πολύπλοκο συναίσθημα το οποίο περικλείει άλλα δυσάρεστα συναισθήματα όπως τον φόβο,  την λύπη, το θυμό, το φθόνο, την αίσθηση της εγκατάλειψης, της απώλειας, της προδοσίας και της ταπείνωσης.  Συνάμα, ο άνθρωπος που ζηλεύει βρίσκεται σε διαρκή ανησυχία και αμφιβολία  που σχετίζεται με τον/την σύντροφο του.  Όσον αφορά την προδιάθεση για να είναι κανείς ζηλιάρης, υπάρχουν τεράστιες ατομικές διαφορές και μάλιστα κάποιες έρευνες δείχνουν ότι η τάση αυτή επηρεάζεται από τους λεγόμενους πέντε παράγοντες της προσωπικότητας (εξωστρέφεια, δεκτικότητα στην εμπειρία, συγκαταβατικότητα, συναισθηματική σταθερότητα, ευσυνειδησία).  Έχει ειπωθεί πως η τάση για ζήλεια σχετίζεται θετικά με τον νευρωτισμό/συναισθηματική αστάθεια, την επιρρέπεια δηλαδή  σε δυσάρεστα συναισθήματα όπως ο φόβος, το άγχος και η κατάθλιψη. Όσο μεγαλύτερη η συναισθηματική αστάθεια, τόσο πιο επιρρεπές είναι το άτομο στη ζήλεια, υποστηρίζουν σχετικές έρευνες. Σύμφωνα με αυτές, η ζήλεια σχετίζεται αντίστροφα με της συγκαταβατικότητα, την τάση δηλαδή του ατόμου να είναι συνεργατικό, συμπονετικό κι ευχάριστο αντί καχύποπτο και ανταγωνιστικό. Όπως συμβαίνει και με τους υπόλοιπους παράγοντες της προσωπικότητας, η συναισθηματική σταθερότητα και η συγκαταβατικότητα ενός ατόμου επηρεάζονται από την κληρονομικότητα, το περιβάλλον καθώς και από πρώιμες εμπειρίες.

Οι άνθρωποι που έχουν την τάση να ζηλεύουν λόγω αυτών των χαρακτηριστικών της προσωπικότητας τους,  συχνά χρησιμοποιούν ακραίες μεθόδους γιανα κρατήσουν τον/την σύντροφό τους κοντά τους όπως το να τους ωθούν να ξεκόψουν από τους φίλους ή την οικογένεια τους, το να τους υποβιβάζουν ή να υπονομεύουν την αυτοεκτίμηση τους.

Τα παραπάνω βέβαια περιγράφουν την ζήλεια χωρίς λογική βάση ή την υπερβολική ζήλεια μεταξύ συντρόφων . Η ζήλεια όμως  δεν είναι πάντα  ένα αδικαιολόγητο συναίσθημα μιας και θα μπορούσε να αποτελεί μια φυσιολογική αντίδραση στην απειλή απώλειας της σχέσης. Δεν έχουν νευρωτικές τάσεις  ή χαμηλή αυτοεκτίμηση όλοι οι άνθρωποι που ζηλεύουν. Αντίθετα, σε πολλές περιπτώσεις η ζήλεια ίσως αντικατοπτρίζει την υψηλή αυτοεκτίμηση του ατόμου (δεν επιτρέπω να μου φέρονται έτσι) ή τις συγκεκριμένες αξίες του για τις σχέσεις, τη μονογαμία και την τιμιότητα.

Αγάπη, δέσμευση και ζήλεια

Στα αρχικά στάδια μιας σχέσης, «λίγη ζήλεια» συχνά εκλαμβάνεται ως κάτι χαριτωμένο, μία ένδειξη ότι ο άλλος ενδιαφέρεται κι ότι θέλει να δεσμευτεί.  Και η αλήθεια είναι, ότι σε μικρές δόσεις, η ζήλεια μπορεί να αποτελεί μέτρο του πόσο ενδιαφερόμαστε για τον άλλο και για το πόσο φοβόμαστε ότι ίσως τον/την  χάσουμε. Όμως, όσο προχωράει μία σχέση, κι όσο χτίζουμε την εμπιστοσύνη πάνω στην οποία στηρίζεται η σχέση μας, η ζήλεια ίσως αρχίσει να γίνεται κάτι ενοχλητικό ή επίπονο, ιδίως όταν βιώνεται/εκφράζεται με υπερβολή.

Πολλοί μπερδεύουν τη ζήλεια με την αγάπη/έρωτα  και θεωρούν ότι αποτελεί ατράνταχτη ένδειξη της. Είναι όμως λάθος να το πιστεύουμε αυτό μιας και ζήλεια μπορεί να αισθάνεται κάποιος σύντροφος χωρίς απαραίτητα να αγαπά τον/την σύντροφό του. Η ζήλεια μπορεί να σχετίζεται και  με την αίσθηση δύναμης/ισχύος, για παράδειγμα, ο σύζυγος που είναι απομακρυσμένος συναισθηματικά από τη σύζυγο του, είναι δυνατό να εξακολουθεί να τη ζηλεύει όταν κάποιος την φλερτάρει φοβούμενος την ήττα από έναν ενδεχόμενο αντίπαλο. Στην περίπτωση αυτή η ζήλεια διατηρείται όχι λόγω αγάπης αλλά λόγω της ανάγκης για επιβεβαίωση και διατήρηση του ελέγχου.

Γιατί όμως να χρειάζεται κανείς να διατηρεί τον έλεγχο και να αυτοεπιβεβαιώνεται με αυτόν τον τρόπο;  Η απάντηση σίγουρα δεν μπορεί να είναι μία μιας και κάθενας μας είναι διαφορετικός.  Εάν όμως κάποιος αισθάνεται την προσωπική του αυτοαξία μειωμένη ή σε κίνδυνο, είναι πιθανόν να προσπαθεί  να την αναπληρώσει κάνοντας κάτι που θα του δημιουργήσει την αίσθηση της δύναμης. Θα μπορούσαμε λοιπόν να πούμε το να ελέγχει κανείς τον σύντροφο του, ίσως προσφέρει  προσωρινά αυτή την επίφαση δύναμης, η οποία όμως δεν κρατά, μιας κι εξαρτάται από κάποιον άλλο(τον/την σύντροφο του ανθρώπου που ζηλεύει).

 

Για να καταλάβεις και να διαχειριστείς το συναίσθημα της ζήλειας,

  1. Προσπάθησε ν’αναγνωρίσεις ποιός είναι ο πυρήνας της ζήλειας σου. Ίσως φοβάσαι ότι θα χάσεις τη σχέση, ίσως ότι θα γελιοποιηθείς; Κατάλαβε ποιός είναι ο βαθύτερος φόβος ο οποίος υποκινεί τη ζήλεια που αισθάνεσαι. Αφότου αναγνωρίσεις τον πυρήνα της ζήλειας σου, δοκίμασε να κατανοήσεις για ποιό λόγο αντιδράς με αυτόν τον τρόπο. Είναι η αντίδραση σου, απόρροια της ευαισθησίας σου σε αυτό το θέμα ή υπάρχει πραγματικός κίνδυνος απώλειας της σχέσης;
  2. Κάνε μια αναδρομή στο παρελθόν και θυμίσου τι ήταν αυτό που σε προσέλκυσε στον/στην σύντροφό σου. Ήταν το αίσθημα της ασφάλειας; Το ότι ένιωθες να σε θέλουν και να σε αγαπούν; Η αίσθηση ότι είχες κάποιον να σε σέβεται και να σε κατανοεί; Έπειτα σύγκρινε αυτά τα πράγματα που σε προσέλκυσαν αρχικά με τον βασικό πυρήνα της ζήλειας σου, τον φόβο δηλαδή που τη δημιουργεί. Υπάρχει κάποια σύνδεση ανάμεσα τους; Συνήθως υπάρχει. Για παράδειγμα, εάν αυτό που σε προσέλκυσε στον/στην σύντροφό σου ήταν ότι ένιωθες να σε θέλει και να σε αγαπά, είναι πιθανό , η πιο επίπονη σκέψη σε σχέση με τη ζήλεια σου να είναι ότι δε σε θέλουν ή δε σε αγαπούν πια. Η εάν αυτό που σε προσέλκυσε ήταν η αίσθηση ότι σε σέβονται και σε εκτιμούν, είναι πιθανό ο βασικός πυρήνας της ζήλειας σου να είναι ότι δε σε σέβονται και  δε σ’εκτιμούν πια. Κάνοντας αυτή την άσκηση, θα συνειδητοποιήσεις πως συχνά δεν βρισκόμαστε σε μία σχέση τυχαία, αλλά επιλέγουμε να βρεθούμε, προφανώς επειδή καλύπτει βαθιές εσωτερικές μας ανάγκες. Όταν  θεωρήσουμε αυτές οι ανάγκες απειλούνται, είναι πιθανόν να βιώσουμε το συναίσθημα της ζήλειας.
  3. Ψάξε πώς η ζήλεια σου μπορεί να σε βοηθήσει καλύτερα να καταλάβεις τον εαυτό σου. Για παράδειγμα, νομίζεις ότι σου λείπει κάποιο χαρακτηριστικό το οποίο θα ήθελες να αναπτύξεις; Ζηλέυεις επειδή θέλεις κάτι παραπάνω από τη σχέση σου, το οποίο δε μπορεί να σου προσφερθεί από τον/την σύντροφό σου; Υπάρχουν αρνητικές εμπειρίες του παρελθόντος οι οποίες έχουν συμβάλλει στο να νιώθεις έτσι;
  4. Εάν τείνεις να ζηλεύεις τον/την σύντροφό σου διαρκώς, η συμπεριφορά που συνοδεύει τα συναισθήματα σου ίσως θέτει σε κίνδυνο τη σχέση σου. Γι’αυτό είναι  σημαντικό να παρατηρήσεις και να αποδεχτείς τη ζήλεια όταν σου συμβαίνει χωρίς απαραίτητα να δράς σύμφωνα με αυτά τα συναισθήματα. Όταν λοιπόν παρατηρείς ότι ζηλεύεις, δώσε λίγο χρόνο στον εαυτό σου να αποδεχτεί αυτό που νιώθει αλλά ταυτόχρονα να συνειδητοποιήσει ότι οι σκέψεις που συνοδεύουν τη ζήλεια δεν ανταποκρίνονται απαραίτητα στην πραγματικότητα. Τη στιγμή που παίρνεις το χρόνο σου και παρατηρείς τα συναισθήματα σου, ίσως να νιώσεις ότι η ένταση τους αυξάνεται. Είναι όμως σημαντικό να καταλάβεις ότι δεν χρειάζεται να προσπαθείς ν’απαλάσσεσαι από ένα αρνητικό συναίσθημα κάθε φορά που το βιώνεις, υιοθετώντας μια συγκεκριμένη συμπεριφορά. Το συναίσθημα σταδιακά θ’αποδυναμωθεί από μόνο του αν του δώσεις τον απαραίτητο χρόνο.
  5. Κατανόησε ότι είναι αναπότρεπτο να υπάρχει κάποια αβεβαιότητα όχι μόνο στις σχέσεις αλλά και στη ζωή εν γένει. Ίσως μέσα σου αισθάνεσαι την πιεστική ανάγκη να πιστέψεις ότι ο σύντροφός σου σίγουρα δεν ενδιαφέρεται για κάποιο άλλο άτομο, αλλά η σιγουριά δεν είναι  χαρακτηριστικό της ζωής. Δεν μπορείς με σιγουριά να προβλέψεις τι θα γίνει αύριο ή σ’ένα χρόνο από σήμερα, μπορείς ωστόσο από τα δεδομένα που έχεις, να υπολογίσεις ένα πιθανό σενάριο. Είναι χρήσιμο να μάθουμε να ζούμε με την αβεβαιότητα γιατί έτσι γλυτώνουμε από τη διαρκή ανησυχία και το άγχος.

Διαβάστε επίσης:

Μετά Την Απιστία: Μπορεί Nα Ξαναχτιστεί Μια Σχέση;

3 Λόγοι Γιατί Καταλήγεις σε Λάθος Σχέσεις

Οι Βασικές Αρχές για Επιτυχημένες Μακροχρόνιες Σχέσεις/Γάμους





Check Also

Νευροεπιστήμονας αποκαλύπτει 4 συνήθειες που θα σας κάνουν πιο ευτυχισμένους

Νευροεπιστήμονας Aποκαλύπτει 4 Συνήθειες Που Θα Σας Κάνουν Πιο Ευτυχισμένους

Ο Alex Korb, νευροεπιστήμονας-ερευνητής από το Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας, Λος Άντζελες (UCLA) έχει μερικές προτάσεις ...